مثل های حکمت آموز

 امثال و حكم

در ميان صحبت هاي كميجاني ها  خصوصاً افراد قديمي تر از ضرب المثل ها و حكم هاي تركي استفادة زيادي مي شود ، در ساختن بسياري از آنها از نثر مسجع استفاده شده و حتي الامكان وزن و قافية دو بند ضرب المثل رعايت شده است .

تعدادي از اين امثال را شخصاً تهيه و گردآورده ام ، تعدادي از آنها را آقاي قاسم جاويدراد برايم گردآورده است ، اما تعدادي را از روي نوشته هاي آقاي محمدكريمي و خانم تهمينة بهادري نسخه برداري نموده ام .

در بهمن ماه 81 چند برگ دست نويس از آقاي رضا عيسي آبادي بدستم رسيد كه تعداد 40 ضرب المثل را گردآوري و آوانگاري كرده بود و همچنين برايش شرح مختصري نوشته بودند ، ايشان بر توضيحي كه در پايان يك بخش نوشته اند اظهار اميدواري كرده اند كه در فرصتهاي بعدي بقية امثال را تا حصول آن به 100 مثل برايم بفرستند .

لازم بذكر ميدانم كه تعدادي از اينها را بنده قبلاً گردآوري كرده بودم ولي آنچه كه در نوشته هاي خودم نبود از نوشته هاي ايشان استخراج نمودم .

 از آوانگاريهاي ايشان نيز فعلاً استفاده نكردم و تصميم گرفتم چنانچه براي كل ضرب المثل ها آوانگاري تهيه كردم ، موارد مربوط به ايشان را نيز استفاده نمايم . در ارائة ضرب المثلهاي زير هيچگونه ترتيب و آدابي رعايت نشده است  .

هرچه ميخواهد دل تنگت بگوي                                        هيچ ترتيبي و آدابي مجوي .

       1 ـ     آت يرينه اشك باغلاماخ .

 مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : به جاي اسب خر نمي بندند ، و كاربرد آن زماني است كه مردي خواهان زن بيوه اي باشد ولي آن زن او را براي خود مناسب نداند .

در اينجا از اين مثل استفاده مي كنند و ميگويند اين خواستگار جديد از شوهر قبلي اش حقيرتر است .

2-        بدبخت چي ليك آدامه توتاندا ، بورون سويه ، گوزه دامار .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : وقتي بدبختي گريبان انسان را مي گيرد آب بيني بداخل چشم انسان سرازير مي شود ، ولي كاربرد آن براي زماني است كه كارها برعكس ميشوند و مطابق دلخواه انسان نباشند .

3-       آته آت يانونا باغلاساي ، يا خويون گوتورر يا خاصيتين .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : اگر اسب را به پيش اسب ديگري ببندي ، يا خوي او را ياد ميگيرد و يا عادات او را .

4-   هر كيم سالام ويرسه ، علك كه سالام آلار .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : هركسي سلام بدهد جوابش عليك است و كاربرد آن شبيه ضرب المثل “ كلوخ انداز را پاداش سنگ است “ ميباشد .

5-   قابلاما قريل لانار ، قاپاقون تاپار .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : قابلمه ميچرخد تا درب مناسب خودش را پيدا كند و كاربرد آن مشابه ضرب المثل : خدا درب را از جنس تخته آفريد“  است .

6-   گوزدن دوشوب .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : از چشم افتادن است .

7-   قارنوندا قيرخ دانا تولكه گزر ، هيچ بيري ني قويروقه بيربيرينه دگمز .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : درون شكمش چهل روباه مي چرخند ولي دم هيچيك به آنديگري برخورد نمي كند . ولي كاربرد عملي آن در مقابل كساني است كه خيلي سياس و حقه باز و آب زير كاه باشند .

8-   قوز قابوقون به گنمز .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : گردو از پوستش بدش مي آيد ، ولي كاربرد آن براي زماني است كه كسي ادعاي بيش از خانواده اش داشته باشد و يا از پدر و مادرش ايراد بگيرد .

9-   دادانموشاي دولميا ، بيرگون اولور اولميا .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : عادت كرده اي به دلمه خوردن ، اما ممكن است روزي آنرا پيدا نكني . ولي كاربرد آن براي زماني است كه كسي بلند پروازي بكند و به عادات جديدي بپردازد و گذشته هاي خود و خانواده اش  را از ياد ببرد .

10-                      قيزيم سنه ديرم ، گلينيم سنه ايشيديرم .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : دخترم به تو مي گويم ، عروسم به تو مي فهمانم . مشابه مثل به در ميگن ديوارهم مي شنوه است . كاربرد آن زماني است كه نخواهند مستقيماً مطلبي را به كسي بگويند .

11-                       وارليا ديرلر موبارك اولسون ، يوخسولا ديرلر هاردان گتيرميشن ؟ .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : به دارا ميگويند مباركت باشه ، از ندار مي پرسند از كجا آوردي ؟ وقتي كسي لباس نو و يا وسيلة جديدي را بدست ميگيرد و در مقابل برخورد ديگران اين مثل را ميگويد .

12-                      داغ داغا چاتماز ، آدام آداما چاتار .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : كوه به كوه نميرسد ، اما آدمها به هم ميرسند .

13-                      كور ، كوره تاپار ، سو ، چوق قوره .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : آدم كور كور را و آب چاله را پيدا ميكنند و كاربرد آن مشابه مثل “ خدا در و تخته را بهم جور ميكند “ است .

14-                      گون ها يان نان چا لوب .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : آفتاب از كدام طرف درآمده است ؟ و كاربرد آن زماني است كه فردي بي خبر و سرزده به خانة كسي برود و يا كار غير منتظره اي انجام دهد .

15-                      سامان آلتون نان سو يه ريدن

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : از زير كاه آب بردن  و اصطلاحاً به افرادي كه آب زير كاه باشند ميگويند .

16-                       يل اسيب گول گتيريب .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : باد آمد و بوي عنبر آورد ، و در زماني كه فردي بعد از مدتها غيبت به خانه يا مكاني وارد شود گفته مي شود .

17-                       يرينه بيل اوتور ، ديمه سينلر دور اوردا اوتور .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : يعني از اول در جاي خودت بنشين ، تا نگويند پاشو برو اونجا بشين . كاربرد آن مشابه مثل و شعر “ تكيه برجاي بزرگان نتوان زد به گزاف “ است .

18-                      آتون آلماموش ، اوخورون باقلوره .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : اسبش را نخريده ، آخورش را درست ميكند . كاربرد آن براي مواردي است كه كسي خيلي قبل از رسيدن زمان موضوعي نگران پيامدهايش باشد ، البته بهيچوجه مغايرتي با فراهم كردن مقدمات امور و پيش بيني مسائل نيست .

19-                      آلما اريك توكنده ، سالام عليك توكنده .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : سيب و زردآلو تمام شد ، سلام عليك هم تمام شد . كاربرد آن در رابطه با كساني است كه فقط در روزهاي نيازشان ، آدم را مي شناسند و پس از رفع گرفتاري هاي خودشان ، ديگر به آدم توجهي نميكنند .

20-                       آته ساتوب ، كوش شك آلوب .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : اسب را فروخته و بجايش استر خريده است . كاربرد آن در مواردي است كه كسي در يك معامله كلاه به سرش رفته باشد و يا يك جنس خوب و عالي را داده و در مقابل يك جنس پست گرفته باشد .

21-                       بيرگون دمير قاپوني اوزه ، آقاج قاپويا دوشر .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : روزي روي درب آهني به درب چوبي مي افتد .

كاربرد آن براي آنست كه بگويند : آدمها هيچگاه از يكديگر بي نياز نيستند و هرچه هم كه ترقي بكنند و مد روز شوند ، بازهم به افراد ندار و فقير ممكنست نياز پيدا كنند.

22-                       ايككي باشه پوخله آغاج كيمي .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : مانند چوب دوسر گهي ، و مشابه همان مثل چوب دوسر نجس است و كاربرد آن هم در زماني است كه به فردي در هر حالت زور بگويند و هيچوقت از مزاياي چيزي برخوردار نشود .

23-                       پوخله اسكي يه اوت دوشمز ، دوشسه ده يانماز .

مفهوم لغوي و كلامي ضرب المثل يعني : كهنه و پارچة نجس و كثيف دچار آتش نمي شود ، حتي اگر به آتش هم بيفتد نميسوزد . كاربرد آن در جايي است ه بگويند اغلب گرفتاريها مال آدمهاي ن

/ 0 نظر / 68 بازدید