آشنايی با تاريخ و جغرافيایمنطقه کميجان

آشنايي با منطقة كميجان <?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

استان مركزي

استان مركزي در تقاطع چين خوردگي البرز و زاگرس واقع شده است  و ناهمواريهاي استان از رشته كوههاي مركزي و پيشكوههاي داخلي زاگرس تشكيل شده است  .

 استان مركزي با مساحت 29530 كيلومتر مربع حدود 82/1 درصد كل مساحت كشور را در بر ميگيرد و مركز آن شهرستان اراك است .

 بر اساس آخرين تقسيمات كشوري در سال 1375ش استان داراي 8  شهرستان و 15 بخش  19 شهر 60 دهستان و 1394 آبادي و روستاي داراي سكنه و 46 آبادي فاقد سكنه و خالي

و شهرستانهاي آن عبارتند از آشتيان اراك تفرش خمين دليجان ساوه سربند و محلات است . اخيراً مركزيت فرمانداري كميجان به تصويب وزارت كشور رسيده است و يك شهرستان به شهرستانهاي اراك اضافه شده است .

بر اساس آماربرداري سراسري 1375ش جمعيت استان 1228812 نفربوده است كه 1/57 درصد آن شهرنشين و 9/42 درصد ساكن روستاها بوده اند .

از نظر گروههاي سني 3/38 درصد از جمعيت كمتر از 15 ساله و 1/56 درصد از جمعيت بين 15 تا 64 ساله و 6/5 درصد جمعيت نيز 65 سال و بيشتر ميباشند .

در حال حاضر 8/99 درصد مردم استان مسلمان و از ميان 1078290 نفر جمعيت شش ساله و بالاتر 3/79 درصد باسواد هستند .

شهرستان اراك

شهر اراك كمتر از دو قرن پيش و در زمان حكومت فتحعلي شاه ايجاد شد .

 اين شهر ابتدا قلعة سلطان آباد و سپس شهر نو و بعد شهر سلطان آباد نام گرفت و در سال 1316ش با عبور خط آهن سراسري به اراك تغيير نام داد .

در زمان  فتحعلي شاه ، ولايت عـــــراق شاهد نا امني ها و شورش هاي متعدد اهالي فراهان ( زلف آباد ) و گلپايگان  و چهارلنگ بوده و قشون حكومتي به فرماندهي يوسف خان گرجي  قلعة زلف آباد را با خاك يكسان كرد و سپس در جاي آن شهر جديدي بنام سلطان آباد ايجاد شد كه كانون مبادلات منطقه بوده و تا اوايل 1270 ش نقش نظامي داشت و محل سكونت سپهدار عراق بود .

مقارن شروع جنگ جهاني اول و فروپاشي قاجاريه ، قواي روسيه شهرهاي ساوه و سلطان آباد و مناطق اطراف آنها را اشغال كرد .

آشنايي با كميجان

كميجان در 85 كيلومتري شرق همدان و 85 كيلومتري شمالغرب شهرستان اراك درمختصات جغرافيايي 20 و 49 طول شرقي و 40 و 34 عرض شمالي قرار دارد .

كميجان به لحاظ تاريخي جزو ولايت اعلم از ولايات پنجگانة همدان بوده است ، ولي در حال حاضراز نظر سياسي تابع استان مركزي و اراك است ، ولي به لحاظ فرهنگي و زبان به مناطق شرقي همدان گرايش دارد .

 بخشداري كميجان در سال 1313 ش تصويب و در سال 1316 ش تأسيس شد .

بخش وفس به مركزيت كميجان با وسعت 2595 كيلومترمربع در شمالغربي شهرستان اراك و استان مركزي واقع و از طرف شمال به شهرستان ساوه و از غرب به شهرستان همدان و از مشرق به شهرستان تفرش و بخش مركزي اراك و از جنوب به بخش خنداب محدود است .

فاصلة روستاهاي چهرقان ، وفس ، سيجان و طرلان ، دورترين روستاهاي بخش تا مركز استان 120 كيلومتر است .

كميجان از طريق جاده هاي آسفالته اي كه بصورت شعاعي از خود منشعب كرده به شهرهاي اراك ، ملاير ، همدان ، آشتيان و تــفرش دسترسي دارد و فاصلة آن با هردو مركز اراك و همدان حدود 85 كيلومتراست.

شرايط زيست محيطي

اين منطقه با برخورداري از تمدني كهن و آثار غني تاريخي و جاذبه هاي متعدد فرهنگي طبيعي و زيارتي ، هواي سالم و ملايم ، و از همه مهمتر مردمي خونگرم و غريب نواز و ميهمان دوست ، زمينة مناسبي براي جذب مسافران و ايرانگردان و ايجاد مراكز تفريحي و خدماتي را فراهم آورده و مسافران و بويژه كساني كه از اراك يا قم عازم همدان هستند ميتوانند ضمن استفاده از جادة آسفالته و كوتاه ميانبر اراك ـ كميجان ـ همدان ، فرهنگ غني و طبيعت زيباي كميجان را نيز ، از نزديك ببينند .

 از نظر امكانات مسافرتي ، ضمن دارا بودن انواع امكانات اداري و زيربنايي و ارتباطي و مخابراتي ، مجهز به مغازه هاي ارائه كنندة انواع خدمات فني و مكانيكي و تعميرات انواع اتوموبيل ، مغازه هاي فروشندة مواد خوراكي و اغذيه فروشي و رستوران بوده  ، باغات و سبزه زارهاي زيباي آن نيز در دوطرف كناره راه نوازشگر چشم مسافران است .

اوضاع طبيعي

اين مركز بخش در موقعيتي دشتي واقع شده و اطراف آنرا كاريزها و رودخانه هاي فصلي متعددي فرا گرفته است . همچنين كوه قلينجه داغي با 2684 متر ارتفاع در 11 كيلومتري شمال و شمال باختري اين مركز بخش واقع است .

آب و هواي كميجان نسبتاً سرد و خشك بوده و بيشترين درجة حرارت در تابستان به 30 درجه بالاي صفر و كمترين آن در زمستانها به 32 درجه زير صفر مي رسد و متوسط دماي آن برابر 5/10 درجه سانتيگراد است .

ميزان باران ساليانه كميجان بطور متوسط حدود 380 ميليمتر مي باشد .

ويژگيهاي جمعيت شناسي

نا حية كميجان شامل حوزة وفس و شراء حدود 18 درصد جمعيت كل شهرستان اراك را در خود جاي داده است ، ولي بدليل بروز پديدة مهاجرت  ، جمعيت اين ناحيه از رشد منطقي برخوردار نيست .

در حاليكه جمعيت ناحية كميجان در سال 1365 معادل 120 هزار نفر بوده است ، تعداد آن در سال 1375 و پس از ده سال زاد و ولد به 106 هزار نفر تقليل پيدا كرده است ، و اين نميتواند به غير از سياستهاي غلط در مورد اشتغال و توسعه ، ناشي از چيزي ديگر باشد .

جمعيت بخش كميجان براساس سرشماري 1370 مركز آمار 52156 نفر است .

سوابق تاريخي استان مركزي

از نظر تاريخ باستان ، استان مركزي در هزارة اول قبل از ميلاد جزو ايالات ماد بزرگ بود و در زمان سلوكيان ، اين منطقه مخصوصاً قسمت شمالي آن ( دهستان خورهه ) مورد توجه حكام يوناني بوده است .

در زمان خسرو پرويز استان مركزي در بخش مغرب تقسيمات كشوري آنزمان ( كوست خوربران) ، كه به معني محل غروب خورشيد بود ، قرار داشت .

در قرن اول پس از هجرت بنام كوهستان يا قهستان ( جبال ) نامگذاري شد .

 در قرن دوم هجري همراه با همدان و ري و اصفهان بنام عراق عجم نامگذاري شد .

در قرن چهارم شهرهاي ايالت جبال عبارت بودند از :

 همدان ، رودآور ، خورهه ، سهرود ، ابهر ، سمنان .... و گربايگان بود و در همين دوره مراكز و كانونهاي درجه اول شهري عبارت از : ساوه ، تفرش ، وره ، ساروق و گلپايگان  و شهرهاي مبادلاتي درجه دوم شامل : خمين ، كميجان ، ميلاجرد ، خنداب و .... بودند .

علاوه بر آتشكدة آذرگشسب در روستاي فردجان ( پردقان ) ، تل ماستر نيز در نزديكي آن از مناطق سيزده گانه قباد ساساني بوده است .

سوابق تاريخي كميجان

خلاصه اي از بررسيهاي انجام شده و نتايج آن كه در كتاب مقدمه اي برتاريخ كميجان ارائه گرديده است در اين قسمت آورده مي شود تا ضمن يادآوري به خوانندگان قديمي ، خوانندگان جديد را نيز بطور مختصر با منطقه آشنا نمايد .

كميجان كه در ميانة همدان و قزوين و اصفهان و ري و قم قرار دارد ، از آغاز تاريخ از نظر مردم و زبان شرايط ويژه اي داشته است و مادان و مادها نيز در آنجايگاه و پيرامون آن ساكن بوده اند .

همة كساني كه با تاريخ آشنا هستند ، ميدانند كه تا دوهزارسال پيش ، تركان از حوالي كميجان عبور نكرده و حداقل هزاران كيلومتر از منطقة مورد بحث دور بوده اند و در ميانه هاي آسيا مي زيسته اند و اين فكر كه كميجان از نخست ترك نشين بوده بهيچوجه مورد پسند تاريخ نخواهد بود .

وجود زبان تاتي در تعدادي از روستاهاي برچلو و كميجان از قبيل وفس و چهرقان و فرك و چوگان حاكي از همين مدعاست  .در فاصلة ورود اسلام تا ورود تركان سلجوقي ، ولايات پنجگانة همدان { و از جمله ولايت اعلم و كميجان } و ايالت جبال و عراق عجم  بارها و بارها بين امراي عرب و ترك و وابستگان خليفه دست بدست گشت .

براي تذكر بدنيست كه يادآور گردد ،دهستان‌هاي تابعة اراك مخصوص نواحي فراهان وسرزمين آشتيان ووفس وبزچلو يعني قسمتهاي شمال آن شهرستان هريك چندين بار ويران گرديده ودرنزديك ويرانه‌هاي سابق از نودهي برپاشده است .

ايجاد ونامگذاري كميجان را منسوب به “ كم “ كه يكي از سرداران و نامداران تاريخ باستان در زمان كيخسرو بوده است ميدانند .

كمي و ميلاد دوبرادر از نوادگان سلسلة هخامنشي بوده اند كه به اين منطقه آمده اند .

كمي محل فعلي كميجان و ميلاد محل فعلي ميلاجرد واقع در شمال باختري (18 كيلومتري جنوب باختري) كميجان را تصاحب و آباد نموده اند .

بنابراين پيدايش كميجان به همان زمان ماد و هخامنشيان بر ميگردد و جا دارد كه از سازمان ميراث فرهنگي توقع داشته باشيم نسبت به بررسي و روشن نمودن سوابق تاريخي آن اقدام نمايد .

قدمت اين منطقه به 2500 سال پيش يعني زمان هخامنشيان مي رسد كه ‹ كمي› به اين منطقه آمده و اينجا را آباد نموده است .

 از شواهد موجود چنين بر مي آيد كه كميجان زماني بسيار دور پر رونق و آباد بوده و يكي از مناطق معتبر و واسط تجاري بين شهرهاي همدان و اصفهان بوده و بعدها از اعتبار آن كاسته شده است .

مشاهير ادبي كميجان

- شيخ فخرالدين عراقي شاعر نامدار صوفي مسلك قرن هفتم هجري قمري كه ديوان اشعار او بسيار معروف است .

- شيخ شهاب الدين محمدبن موسی العراقی البزچلويی ملقب به شهاب الدين از عرفاء و دانشمندان اوايل قرن چهاردهم هجری بوده است .

در زمينة توسعه و گسترش فرهنگ در كميجان افراد زيادي كوشش كرده اند و با كار مستمر اين افراد ، آموزش و پرورش در اين ناحيه پا گرفت و منطقه اي كه فاقد معلم و دبير بود و مدارس آن بدليل فقدان آموزگار ،كار رسمي آموزشي خود را يك يا دوماه بعد از شروع سال تحصيلي آغاز مينمود ، با زحمت آنان و ساير خادمان علم و فرهنگ ، به جايي و درجه اي از رشد فرهنگي رسيد ، كه علاوه بر تأمين تمامي نياز خود به معلم و دبير ، به ساير مناطق و روستاهاي مجاور و شهرها و حتي كشورهاي ديگر نيز معلم و دبير و استاد و مدرس صادر نمود .

كميجان در مجموع از قديم الايام داراي هفت مسجد بود ولي بعد از گسترش آن و در بر گرفتن روستاهاي انار و عيسي آباد در حال حاضر بيش از 15 باب مسجد دارد .

كميجان داراي چندين حمام خزينه اي بود كه پس از باز شدن پاي بهداشت به روستا بناگزير آنها را خراب نموده و در جاي آنها حمام هاي جديد دوش دار احداث كردند .

آسياب را بزبان تركي دگيرمان ميگويند و آسيابهاي آبي قديمي عبارت بودند از :

ميل تپه دگيرماني ، باش دگيرمان ، قيه علي دگيرماني ، آقاشلي دگيرمان  ، سيد دگيرماني .

كميجان بطور رسمي داراي دو قبرستان بود اما دو سه قبرستان هم براي شرايط اضطراري و مرگ و ميرهاي عمومي ناشي از بيماريهاي اپيدمي ايجاد كرده بودند ، در حال حاضر تعداد قبرستانهاي آن بيش از 5 واحد است كه در محلات مختلف قرار دارد .

تعدادي غار در كوههاي كميجان و اطراف وجود دارد ، كه موقعيت آنها نسبت به اراضي اطراف و ساخت داخلي آنها نيز حاكي از استفاده مردم از اين غارها به عنوان استودان ( خانه اموات) در زمان زرتشتي ها بوده است .

بهرحال فكر ميكنم سازمان ميراث فرهنگي بايد ضمن تاسيس شعبه اي در كميجان نسبت به روشن نمودن گوشه هاي تاريك تاريخي اين ديار همت گمارد .

/ 1 نظر / 92 بازدید
علی رضا باکسیما

خیلی قشنگ بود واز این مطلب خیلی خوشم امد